دروس مقدّماتى فقه و اصول مىپردازند . 2 - مرحله سطح ( بعنوان دروس متوسطه ) كه طالب علوم دينى در اين دوره ، به فراگيرى كتب فقهى و اصولى و فلسفى مىپردازد . « 8 » 3 - مرحلهء خارج ( بعنوان دروس عالى ) ؛ در اين دوره طالب علوم دينى با اتّكاء به معلومات خود ، بدون تقيّد به منبع علمى خاصّى در فقه يا اصول و يا تفسير ، مطالبى را جمع‌آورى مىكند . سپس به گفتار علماء در مسئله مورد نظر مراجعه نموده و بعد از آن مىكوشد تا نظريّه خاصّى را پس از تعديل و ترجيح بين آراء علماء در مسئله مورد بحث بيابد . پس از اين آمادگى ، در بحث خارج حاضر مىشود تا به راهنمائيهاى استاد در درس مربوطه و بحث در پيرامون يك مسئله و مسائل متعلق به آن و آنچه كه مىتواند بعنوان دليل براى مسئله قرار گيرد ، گوش فرا دهد . در موارد بسيارى روش استاد در مقايسه با شاگردانش در اقامه دليل و آماده كردن بحث و مناقشه در آراء موجود و انتخاب يك رأى اختلاف فاحش وجود دارد و حتى گاهى استاد رأى طلاب را مىپذيرد . طالب علوم دينى به اين روش خاص در فراگيرى فقه و اصول و يا تفسير ، ادامه مىدهد تا به مرحله اجتهاد برسد . هنگامى كه وى به اداره كلاسهاى خاصى در ( دوره مقدماتى اجتهاد ) پرداخت و به مرحله اجتهاد رسيد و استاد در مباحث و استنباط و اقامه دليل و جمع بين احاديث و نظريات گوناگون و بحث در اقوال ساير علماء به دو اعتماد داشت مدرك اجتهاد را به وى اعطاء مىنمايد ، در اين هنگام طالب علوم دينى مستقلا در مسائل دينى مجتهد بوده و آراء و توجيهات

--> ( 8 ) - نويسندهء اعيان الشيعة مىگويد : علومى كه در حوزه تدريس مىشود عبارتند از : ( علوم : نحو و صرف ، بيان ، ادبيات ، منطق ، علم حساب در حدّ كتاب « خلاصة الحساب شيخ بهائى » ، اصول ، فقه ، تفسير ، كلام ، حكمت عقلى در شرح باب حادى عشر ، شرح تجريد فاضل قوشجى ، شرح منظومه سبزوارى ، اشارات و طبّ ابن سينا ، شرح المقاصد و كتب ديگر و هيئت و طب و . . . درحالىكه شعر و ادبيات نيز در حوزه بازار گرمى داشت » . نگاه كنيد : مسافرتهاى سيد محسن امين ص : 106 .